ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ZEE5 OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ - ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਜਾਬ 95 ਸੀ - ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਉਸ ਖੋਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕਥਿਤ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਤਿੰਦਰ ਬੈਂਸ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ, ਲਈ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਰੀਟੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਜਾਂਚ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ।
"ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੇਰਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, " ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਥਿਤ ਫਰਜ਼ੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਸੀ, " ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਐਸਐਚਓ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਝਬਾਲ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਐਸਪੀਓ) ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮੁਲਾਕਾਤ ਰਾਹੀਂ ਆਈ। ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਬੈਂਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਵਜੋਂ ਨਿਯਮਤ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੁਲਦੀਪ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਉਸ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਕਈ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਝਬਾਲ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਕਤਲ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੁਲਦੀਪ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਗਿਆ, ਐਸਐਚਓ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਲਦੀਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਐਸਪੀ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉਰਫ਼ ਘੋੜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੈਂਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ ਨੇੜੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਪਾਰਟੀ ਹਰੀਕੇ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਐਸਐਸਪੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਕੁਲਦੀਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਕਤਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਐਸਐਸਪੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਥਿਤ ਪੁਲਿਸ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ, ਕੁਲਦੀਪ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ 1 ਅਕਤੂਬਰ, 1995 ਨੂੰ, ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਾਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਡੀਜੀਪੀ ਕੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਿੱਲ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਗਿੱਲ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਥਪਾ ਝਾਖੜੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਆਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਐਸਐਸਪੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਈ ਪੁਲਿਸ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਅਦਾ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਆਪਣੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਈ ਡਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਬੈਂਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਖਾਲੜਾ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਤਤਕਾਲੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਐਸਐਸਪੀ ਜਸਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਲਦੀਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲਿਖਤੀ ਬਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਹੱਸਮਈ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਅਧਿਆਇ ਜੁੜ ਗਿਆ।
ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਕਥਿਤ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ 6 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਥਿਤ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਕਰਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।