ਡਾ. ਵਿਜੈ ਗਰਗ
ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਹੀ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ, ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮੀਡੀਆ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ, ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਗੁਆਉਂਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?
ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਆਤਮ-ਮੰਥਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੈੱਸ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਾ ਅਰਥ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ, ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ, ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਸੱਚੀ ਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ।
ਹਰ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਨਸਨੀ ਨੇ ਕਿਉਂ ਲੈ ਲਈ?
ਅੱਜ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸਾਂ, ਦੋਸ਼-ਪ੍ਰਤੀਦੋਸ਼, ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।
ਟੀ.ਆਰ.ਪੀ., ਕਲਿੱਕਾਂ, ਵਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਹੋੜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ, ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।
ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਥਾਂ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਲਾਭ ਹੋਇਆ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ
ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਫੇਸਬੁੱਕ, ਯੂਟਿਊਬ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਆਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਜਾਅਲੀ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਅਧੂਰੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਅਤੇ ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖੰਡਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੰਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ, ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਲਾਭ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਹਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੱਥਾਂ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਿਵਸ: ਸਿਰਫ਼ ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਆਤਮ-ਮੰਥਨ ਦਾ ਮੌਕਾ
ਪ੍ਰੈੱਸ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖਤਾ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਹੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਰ, ਕੈਮਰਿਆਂ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਿਹੜੇ ਤੱਥ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਜ ’ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ।
ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸੱਤਾ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਨਸਨੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸੱਚਾਈ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕੇਗੀ।
ਡਾ. ਵਿਜੈ ਗਰਗ
ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ | ਵਿੱਦਿਅਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
ਸਟ੍ਰੀਟ ਕੌਰ ਚੰਦ, ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ. ਮਲੋਟ, ਪੰਜਾਬ – 152107